Ask at the forum if you have an Ancient or Modern Greek query!

Διόνυσος

Γηράσκω δ᾽ αἰεὶ πολλὰ διδασκόμενος -> I grow old always learning many things
Solon the Athenian
Full diacritics: Δῐόνῡσος Medium diacritics: Διόνυσος Low diacritics: Διόνυσος Capitals: ΔΙΟΝΥΣΟΣ
Transliteration A: Diónysos Transliteration B: Dionysos Transliteration C: Dionysos Beta Code: *dio/nusos

English (LSJ)

ὁ, Od.11.325, S.Ant.957, etc.:—Ep. also Διώνῡσος, Il. 6.132, 14.325, Od.24.74, Hes.Th.947, Archil.77, Thgn.976:—Boeot. Διώνουσος, IG7.2468

   A a, al., and Δεύνυσος (q. v.):—also Δίνυσος, Ἀρχ. Ἐφ. 1913.221 (Mytilene): Διένυσος, IG12(7).78 (Amorgos):— Dionysus, Διονύσου γοναί, name of comedies by Polyzelus and Anaxandrides, IG14.1098.

Greek (Liddell-Scott)

Διόνῡσος: ὁ, Ὀδ. Λ. 324, Σοφ. Ἀντ. 957, κτλ.· Ἐπ. ὡσαύτως Διώνῡσος Ἰλ. Ζ. 132, Ξ. 325, Ὀδ. Ω. 74, Ἡσ., Βακχυλ. 8. 98, κτλ., καὶ Δεύνυσος (ὃ ἴδε). ― Ἴδε ἐν λ. Βάκχος· Διονύσου γοναί, ὄνομα κωμῳδίας τινὸς τοῦ Πολυζήλου, ἴδε Συλλ. Ἐπιγρ. 230.

French (Bailly abrégé)

ου (ὁ) :
Dionysos, le même que Bacchus, fils de Zeus et de Sémélè, dieu du vin, symbole des forces productrices de la terre ; ἐν Διονύσου au théâtre, ou dans l’assemblée du peuple, ou dans le sanctuaire de Dionysos.
Étymologie: Διός, R. Νυ, couler -- DELG Διός ou mot thrace signidiant « ciel », et pê mot thrace signifiant « fils » à rapprocher de Νῦσα (Kretschmer).

English (Slater)

Δῐόνῡσος v. Διώνυσος.

Spanish (DGE)

(Διόνῡσος) -ου, ὁ

• Alolema(s): Διώνυσος Il.6.132, Hes.Th.947, Pi.O.13.18, IG 7.3210.2 (Orcómeno III a.C.); Διένυσος IG 12(7).78 (Amorgos VI a.C.); lesb. Ζόννυσος Alc.129.9, IG 12(2).69a.5 (Mitilene II/III d.C.); Δίννυσος SEG 32.1243.12 (Cime I a./I d.C.); Δίνυσος IGDOlbia 80 (Berezán V a.C.), IG 12.Suppl.32 (Mitilene II/III d.C.); Δεύνυσος Anacr.14.11, 16.2, EM 259.28G.; en Samos Δεόνυσος EM 259.30G.; por falsa etim. Διόνυξος Corn.ND 30, Sch.Er.Il.14.325a

• Grafía: graf. Διϝόνυσος SEG 29.360 (Argos IV a.C.), beoc. Διόνουσος IG 7.1786 (Tespias, heleníst.), Διώνουσος IG 7.2468a (Beocia, heleníst.)
Dioniso
A teón.
I dios del vino y diversas manifestaciones orgiásticas μαινομένοιο Διωνύσοιο Il.l.c., cf. Anacr.123, E.Ba.2, 294;
a) por su parentesco: hijo de Zeus y de Sémele h.Hom.7.1, 56, Ar.Th.990, Ph.2.466, tb. considerado hijo de Tione, Opp.C.4.285, identificada con Sémele h.Hom.1.20, D.S.3.62, de Deméter, D.S.3.62, de Perséfone o Deméter, D.S.3.64, Orph.Fr.58, H.30, de Amaltea, D.S.3.74, de Ío, hija de Ínaco, D.S.3.74, de Isis, Aristo Hist.1, c. sólo mención de su padre Lykaonia 149 (III d.C.)
tb. considerado hijo de Amón, D.S.3.74, de Helio τῷ ἀφ' Ἡλίου νέῳ Διονύσῳ θεῷ μεγάλῳ ἐπηκόῳ SEG 11.4 (Egina II/III d.C.), cf. Procl.H.1.24, hijo del río Indo, Philostr.VA 2.9
se une a Ariadna, Hes.Th.947
asociado a Apolo αἱ Θυιάδες ... τῷ Διονύσῳ καὶ τῷ Ἀπόλλωνι μαίνονται Paus.10.32.7, cf. Sch.Lyc.207
asociado a Deméter τᾷ Δάματρι συνωργίσθη Διόνυσος Call.Cer.70, cf. 71, Pi.I.7.5, D.S.4.3.5, χοροὺς δύο ... ἐπέδωκεν τεῖ Δήμητρι [κ] αὶ τεῖ Κόρɛ̄ι καὶ τοῖ Διονύσωι IG 22.1186.14 (V a.C.);
b) identificado con Βάκχος q.u., Orác. en IM 215.20 (heleníst.), Ὄρειος Βάκχιος πρὸ πόλεως IEphesos 1267 (II d.C.)
y con variados epít. (v. s.uu.) y alusiones a su parentesco y procedencia Καδμεῖος FD 1.351.7 (III a.C.), Σεμελήιος Sch.Ar.Ra.479D., Διόνυσον κατάγουσαι Φρυγίων ἐξ ὀρέων E.Ba.85, Λικνίτης Orph.H.46.1
esp. en rel. c. el vino πολυστάφυλος h.Hom.26.11, μεθυμναῖος Plu.2.648e, por su identificación con el vino y la utilización de éste en medicina se le llama ‘médico’ y ‘procurador de salud’, Mnesith.Ath.41.14, 16, cf. Poet.de herb.78, Δ. λαθικηδὴς φυσιζῴος Orác. en IGR 4.360.15 (Pérgamo II d.C.)
en rel. a su carácter πολυγηθής Hes.Th.941, Op.614, Pi.Fr.29.5, 153, εὐεργέτης Hsch.ε 6798, φυγοπτόλεμος Nonn.D.36.341
a su múltiple naturaleza πολυειδὴς καὶ πολύμορφος Plu.2.389b
a su físico χρυσοκόμης Hes.Th.947
a su presencia como μελαναίγις en un ritual de las Apaturias, Sch.Ar.Ach.146D.
a su identificación con el toro ταυροφυής Nonn.D.21.217, βουγενής Plu.2.364f
es erecto, itifálico Ὀρθός Philoch.5b
en rel. la vegetación Ἄνθιος Paus.1.31.4, Ἀνθεύς Paus.7.21.6, Ἔνδενδρος en Beocia, Hsch.ε 2763, cf. Ael.VH 3.41, esp. la hiedra Κισσοκόμης h.Hom.26.1, Κισσός Paus.1.31.6, ἀπογραφόμενοι ... διὰ πυρὸς εἰς τὸ σῶμα παρασήμῳ Διονύσου κισσοφύλλῳ marcados a fuego en el cuerpo con el emblema de hoja de hiedra de Dioniso LXX 3Ma.2.29, Περικιόνιος ref. a la columna recubierta de hiedra que le consagraron los tebanos, Sch.E.Ph.651, Συκίτης Sosib.10
como descubridor de las manzanas, Theoc.2.120, Ath.82c;
c) asociado a la música y la poesía, Pi.O.13.18, Ar.Ra.22, de donde el epít. Μελπόμενος IPr.174.16 (II a.C.), Paus.1.2.4, 31.6
rel. c. el drama, D.S.4.5
frec. como tít. de comedias Δ. Ἀσκητής de Aristómenes, Poll.3.150, Δ. Ναυαγός de Aristófanes, Poll.10.33, Διονύσου γοναί de Polizelo, Poll.10.109, simpl. Διόνυσος del cóm. Alejandro (Alexandr.Com.), Sch.Er.Il.1.216, de Eubulo, tb. llamada Σεμέλη Ath.460e
en plu. Διόνυσοι de Epicarmo, Ath.158c, de Cratino Lex.Mess.281.19;
d) como liberador, de ahí los epít. Ἐλευθερεύς Paus.1.29.2, Λύσιος Paus.2.2.6, Plu.2.613c, Λυαῖος Plu.2.613c, fundador de la ciudad Ἐλευθεραί en Beocia, D.S.4.2;
e) c. aspectos oscuros y crueles: asociado al sacrificio humano, en Lesbos y Quíos, Dosiad.Hist.7, Euelpis en Porph.Abst.2.55, de donde los epít. Ἀνθρωπορραίστης Ael.NA 12.34, ὠμηστής comedor de carne cruda, sanguinario, inhumano Alc.l.c., Phan.25, ὠμητὴς (sic) Δ. cruel Dioniso prov. dicho del que cometía algo inhumano, Apostol.18.59, Αἰγοβόλος Paus.9.8.2, Ταυροφάγος S.Fr.668, βλοσυρός Orác. en Porph.Fr.307.20
asociado a la ultratumba χθόνιος Orph.H.53.1
asociado a las fiestas nocturnas Νυκτέλιος Paus.1.40.6, Plu.2.389a
como jefe de bacantes Καθηγεμών TAM 5.976.8 (Tiatira, imper.);
f) c. epít. locales ἐν Λίμναις Δ. Th.2.15, Is.8.35, D.59.76, Λευκυανίτης junto al río Leucianias en Élide, Paus.6.21.5, Ληναῖος AP 9.524, cf. supra;
g) celebrado en misterios, procesiones, cantos Διονύσῳ πομπὴν ἐποιοῦντο καὶ ὕμνεον αἶσμα αἰδοίοισιν Heraclit.B 15, Κλεισθένης δὲ χοροὺς μὲν τῷ Διονύσῳ ἀπέδωκε Hdt.5.67, στησάμενοι Διονύσῳ χορούς Max.Tyr.24.5, οἱ συγχορευταὶ Διονύσου el cortejo de Dioniso Ael.VH 3.40, τὰ περὶ τὸν Διόνυσον los misterios St.Byz.s.u. Ἄγρα, en rel. c. τὰ θαλύσια Men.Rh.391, de donde el epít. Ἐρίβρομος h.Hom.7.56
τῷ Διονύσῳ ... ὁ γάμος del matrimonio sacro c. la esposa del arconte-rey en las Antesterias áticas, Arist.Ath.3.5, cf. D.59.73, 110, Hsch., καθηγήσεται τῶν συγκαταγόντων τὸν Διόνυσον IPr.174.22 (II a.C.);
h) en locuciones adverb. ἐν Διονύσου en el templo de Dioniso Is.5.41, Plu.Arist.1, Nic.3, Paus.8.23.1, ἐν Διονύσου en el teatro de Dioniso D.5.7, Aeschin.3.52, Luc.Pisc.25, AP 7.579 (Leont.), ἐς Διόνυσον φοιτᾶν ir al templo de Dioniso, AP 6.172, εἰς Διόνυσον κωμάζειν ir a celebrar las fiestas de Dioniso, AP 9.406 (Antig.)
en rel. c. asociaciones en torno a su culto, esp. en heleníst. e imper. οἱ περὶ τὸν Διόνυσον Str.10.3.16, D.S.3.73, οἱ τοῦ Διονύσου Diogenian.1.7.18, οἱ ἀμφὶ Διόνυσον Paus.1.2.5, οἱ περὶ τὸν Διόνυσον τεχνῖται los cultivadores de las artes de Dioniso e.e. actores, bailarines, músicos, D.S.4.5.4, Plu.Sull.26, Luc.29, Cleom.12, Ant.56, 57, Brut.21, Arat.53, 2.289c, Ael.NA 11.19, Ath.198c, Διονύσου οἱ χορεύσαντες βουκόλοι IGR 4.386 (Pérgamo, imper.), de mujeres sacerdotisas o sectarias αἱ περὶ τὸν Διόνυσον γυναῖκες, ἃς Θυιάδας ὀνομάζουσιν Plu.2.249e, αἱ τῷ Διονύσῳ ἱερωμέναι γυναῖκες Harp.s.u. γεραιαί;
i) en prov. τί ταῦτα πρὸς τὸν Διόνυσον; ¿qué tiene que ver eso con Dioniso? para los que dicen cosas inoportunas, Plu.2.615a, Macar.8.30, mismo sent. οὐδὲν πρὸς τὸν Διόνυσον nada que ver con Dioniso Zen.5.40, Diogenian.1.7.18, Apostol.13.42, οὐδὲν πρὸς τὸν Διόνυσον tb. como símbolo de esplendor y lujo sin importancia en comparación con Dioniso Str.8.6.23, Sud., ἐρεβίνθινος Διόνυσος ref. a las cosas de poco valor o baratas, Zen.3.83, Hsch., Sud.
en metáf. παῖδας καλλίστους ... ὡς Διονύσους καὶ Ἀπόλλωνας Vit.Aesop.G 16;
j) en representaciones artísticas: estatuas, Ar.Eq.536, AP 16.184 (Antip.Thess.), IG 22.1367.21 (I d.C.?), Plu.Cim.2, Luc.ITr.12, Paus.2.23.8, Ath.198c, St.Byz.s.u. Βρῖσα, plu. Διόνυσοι ref. a imágenes de Dioniso, Paus.1.20.3, en amatista AP 9.748 (Pl.Iun.), en pinturas, Polem.Hist.60, Plb.39.2.3, Paus.1.20.3, Ath.428e.
II identificaciones c. otras figuras divinas o divinizadas
1 c. Hades, Heraclit.B 15, c. Zeus SEG 30.622 (Tesalónica I d.C.), en Etiopía y Egipto c. Osiris (Δ. Αἰγύπτιος), Hdt.2.42, D.S.1.11, 15, 23, 4.1, Nonn.D.4.269, c. Adonis, Plu.2.671b, c. Adonis y Atis, Orác. en Socr.Sch.HE 3.23, cf. Clem.Al.Prot.2.19, c. Osiris, Plu.2.362b, 364d, en Arabia c. Orotalt, Hdt.3.8, en Frigia c. Sabacio, Amphitheus 1b, Sch.D.18.295, en la India quizá c. Siva o Krisna, Arr.An.5.1.5.
2 identificado c. gobernantes: Alejandro Magno D.L.6.63, Mitrídates Eupator, App.Mith.10, 113, Marco Antonio, Plu.Ant.60, Calígula, Ath.148d, D.C.59.26.6.
III 1Δ. hijo de Zeus y Perséfone, considerado el primer Dioniso llamado Ζαγρεύς Call.Fr.43.117, Harp.s.u. λεύκη, denominado παλαιγενής Nonn.D.5.564, ἀρχέγονος Nonn.D.27.341, παλαιότερος Nonn.D.39.72, πρότερος Nonn.D.48.29, llamado Σαβάζιος D.S.4.4.1
c. ref. a los dos Dionisos los epít. διμήτωρ por ser hijo de Deméter y Perséfone, D.S.4.4.5, δίμορφος D.S.4.5.2.
2 ὀψίγονος Δ. hijo de Dioniso y Aura, Nonn.D.47.29, 48.30, 964.
B topón.
1 localidad en Marmárica Stadias.44, 45, cf. St.Byz.
2 Διονύσου ἄκρον cabo de Dioniso promontorio de la isla de Taprobana (Sri Lanka), Ptol.Geog.7.4.5.
3 Διονύσου κῆπος jardín de Dioniso en la ciu. de Brasas en la costa oriental de Laconia, Paus.3.24.4.
4 Διονύσου πόλις
a) v. Διονυσόπολις;
b) Dionisópolis ciu. frigia fundada por Átalo II y Éumenes II, St.Byz.;
c) ciu. india, St.Byz.;
d) ciu. tracia, St.Byz.
5 Διονύσου σπήλαιον Gruta de Dioniso en Argos, Paus.2.23.1.

Greek Monotonic

Δῐόνῡσος: Επικ. επίσης Διώνῡσος, ὁ, Διόνυσος, σε Ομήρ. Οδ. κ.λπ., βλ. Βάκχος (αμφίβ. προέλ.).

Russian (Dvoretsky)

Διόνῡσος: эп.-ион. Διώνῡσος ὁ (тж. Βάκχος, Ἴακχος, Βρόμιος Εὔιος) Дионис (сын Зевса и Семелы, рожденный ею преждевременно и доношенный в бедре Зевса, поэтому - δίγονος и διμήτωρ, бог вина, виноделия, производительных сил природы, поэтического вдохновения, театрального искусства и веселых народных сборищ) Hom. etc.

Frisk Etymological English

Grammatical information: m.
Meaning: N. of a god (Il.).
Other forms: Dial. Διώνυσος (ep. lyr.), Διόννυσος (Thess. Cret.), Ζόννυσος (Aeol.), ΔιΕνυσος (Amorgos), Δεύνυσος (Anacr.). Hypoc. voc. Διονῦ (Phryn. Com. 10); cf. διον(ν)ύς ὁ γυναικίας καὶ παράθηλυς H., EM; διοννύς ἡ γυναικεία καὶ θῆλυς ἐσθής (Eust.).
Dialectal forms: Myc. δι-wo-nu-so-jo gen.? \/Diwonusoio\/. Cf. Here also Hallager et al. 1992 and 1997 dat. diwonuso.
Derivatives: Διονύσιος, PN, with the fem. Διονυσιάς; pl. n. τὰ Διονύσια the feast for D. (Att. etc.) with Διονυσιακός (Th.); Διονυσίσκος, dimin., denom. of a person, with bone-like grows on the temples (medic.); denomin. διονυσιάζω feast the D. (Luc. u. a.) with Διονυσιασταί m. pl. name of the D.-worshippers (Nisyros etc.; cf. Ἀπολλωνιασταί s. Ἀπόλλων).
Origin: PG [a word of Pre-Greek origin]
Etymology: From *Διοσ-νυσος, Schwyzer 283). Dionysos would have come from Thrace. His father would be Zeus, his mother Σεμέλη (s. v.). As the first member seemed the gen. of the Thracian Zeus, Kretschmer (Einleitung 241f.) assumed in the second member a Thracian word for son (found in Thracian names like Νῦσα; further Νῦσαι, Νύσιαι the nymphs, who cared for him) and Nusatita (PN). This interpretation, however, finds no support (s. on νυός). Dunkel, FS Strunk, 1995, 1-21, assumed i.a. that the name contains *suHnu- son, of which s and n were metathesized. This is, however, improbable. Fur. 250 recalls the PN Διονυτᾶς (beside -σᾶς on a coin from Teos; G. Meyer, Gr. Gramm. (1896) 381) and stresses that the variation τ\/σ points to a non-IE = Pre-Greek word. Attempts to find an IE etym., then, have failed and we have to accept that it is a foreign name. On Dionysos Nilsson Gr. Rel. 1, 564ff.

Middle Liddell

n n
Dionysus, Od., etc.: v. Βάκχος. [deriv. uncertain]

Frisk Etymology German

Διόνυσος: {Diónūsos}
Forms: Dialektische Nebenformen: Διώνυσος (ep. lyr.), Διόννυσος (thess. kret.), Ζόννυσος (äol.), ΔιΕνυσος (Amorgos), Δεύνυσος (Anakr.). Ägäisch δι-u̯o-nu-so-i̯o (Gen.)? Hypokoristischer Vok. Διονῦ (Phryn. Kom. 10); daneben διον(ν)ύς· ὁ γυναικίας καὶ παράθηλυς H., EM; διοννύς· ἡ γυναικεία καὶ θῆλυς ἐσθής (Eust.).
Meaning: N. eines Gottes (seit Il.).
Derivative: Davon Διονύσιος, vorw. EN, mit dem Fem. Διονυσιάς; pl. n. τὰ Διονύσια das Dionysosfest (att. usw.) mit Διονυσιακός (Th. usw.; auch auf Διόνυσος bezogen); Διονυσίσκος, Deminutivum, Ben. einer Person, die an den Schläfen knochenartige Auswüchse hat (Mediz.); denominatives Verb διονυσιάζω ‘die D. feiern’ (Luk. u. a.) mit Διονυσιασταί m. pl. N. der D.-verehrer (Nisyros usw.; vgl. auch zu Ἀπολλωνιασταί s. Ἀπόλλων).
Etymology : Als Grundform ist *Διοσνυσος anzusetzen, woneben Διόνυσος nach anderen Stammkomposita (Einzelheiten bei Schwyzer 283). Nach einer antiken Überlieferung stammt Dionysos aus Thrakien. Als sein Vater galt Zeus, als seine Mutter die thrakische Erdgöttin Σεμέλη (s. d.). Da das Vorderglied somit allem Anschein nach den Genetiv des thrakischen Namens des Himmelsgottes enthält, hat Kretschmer (Einleitung 241f. m. Lit.) in dem Hinterglied ein thrakisches Wort für Sohn sehen wollen, das an gewisse thrakische Namen wie Νῦσα (wo Dionysos aufwuchs; dazu Νῦσαι, Νύσιαι als Ben. der Nymphen, die ihn pflegten) und Nusatita (PN) erinnert. Diese Deutung, so nahe sie auch aus sachlichen Gründen liegt, entbehrt indessen jeder direkten oder indirekten sprachlichen Stütze (vgl. zu νυός). — Neue, höchst anfechtbare Erklärung aus dem Thrakisch-Illyrischen von Grošelj Živa Ant. 3, 205f. — Ausführlich über Dionysos Nilsson Gr. Rel. 1, 564ff. mit reicher Lit.
Page 1,396